Radlin przez miesiąc uczył się oddychać świadomie. Kompleksowa kampania antysmogowa dotarła do setek mieszkańców

Jesienią 2025 roku Radlin stał się miejscem intensywnych działań edukacyjnych poświęconych jakości powietrza i zdrowiu mieszkańców. Przez ponad cztery tygodnie w mieście realizowano rozbudowaną kampanię „Zobacz czym oddychasz” Polskiego Alarmu Smogowego, która łączyła spektakularną instalację mobilnych płuc z warsztatami, wykładami ekspertów, konkursem dla dzieci i szeroką akcją informacyjną. Było to jedno z najbardziej kompleksowych lokalnych przedsięwzięć antysmogowych ostatnich lat.

Za koordynację działań po stronie miasta odpowiadała ekodoradczyni gminy Radlin Maria Cieślik, realizująca zadania w ramach projektu „Śląskie. Przywracamy błękit”. Dzięki jej zaangażowaniu kampania nie ograniczyła się do symbolicznej obecności instalacji, lecz objęła różne grupy mieszkańców, od uczniów szkół podstawowych po dorosłych, i stworzyła spójny program edukacyjno-informacyjny.

Instalacja, która mówi więcej niż tysiąc raportów

Przed budynkiem Zespołu Szkolno-Sportowo-Artystycznego stanęły charakterystyczne „płuca smogowe” - mobilna instalacja Polskiego Alarmu Smogowego pokazująca w czasie rzeczywistym stan powietrza. Przez blisko miesiąc mieszkańcy mogli dosłownie zobaczyć, co trafia do ich układu oddechowego każdego dnia. Kampania edukacyjna „Zobacz czym oddychasz” stała się jednym z najważniejszych lokalnych wydarzeń prośrodowiskowych ostatnich lat.

Konstrukcja o wymiarach 2 × 4 metry wyposażona była w filtracyjny materiał oraz wentylatory zasysające powietrze. Stopniowo ciemniejący kolor „płuc” pokazywał skalę zanieczyszczeń, a wyświetlacz prezentował aktualne stężenia pyłów PM10 i PM2.5.

Siódma edycja kampanii Polskiego Alarmu Smogowego, prowadzona pod hasłem „Wymień piec”, miała jasno określony cel — uświadomić mieszkańcom, jak poważnym zagrożeniem dla zdrowia jest smog. W Radlinie działania zyskały dodatkowy wymiar dzięki włączeniu ich w regionalny projekt ochrony powietrza finansowany ze środków Unii Europejskiej i NFOŚiGW.

Konferencja z udziałem władz i ekspertów

Oficjalna inauguracja odbyła się 14 listopada, w Dniu Czystego Powietrza. W wydarzeniu uczestniczyli burmistrz Radlina Zbigniew Podleśny oraz jego zastępca Marcin Król, a także przedstawiciele mediów i środowiska medycznego.

Wsparcia merytorycznego udzieliły specjalistki zajmujące się zdrowiem dzieci: dr n. med. Katarzyna Musioł, onkolog i hematolog dziecięcy, oraz lek. Anna Szytenhelm. Ich obecność podkreślała, że problem zanieczyszczeń powietrza nie jest abstrakcyjną kwestią środowiskową, lecz realnym zagrożeniem zdrowotnym.

Edukacja przez działanie — konkursy i warsztaty

Kampania szybko wyszła poza ramy symbolicznej instalacji. Już 5 listopada ogłoszono konkurs plastyczny „Reduce, Reuse, Recycle — 3 proste zasady dla czystego powietrza”. Uczniowie w wieku od 7 do 15 lat przygotowywali antysmogowe plakaty z materiałów wtórnych: starych gazet, tekstyliów, kartonów czy nakrętek.

Na konkurs wpłynęło 14 prac, a wszyscy uczestnicy zostali nagrodzeni. Uroczyste wręczenie nagród odbyło się w grudniu w Urzędzie Miasta. Najlepsi otrzymali karty podarunkowe, pozostali — wyróżnienia i upominki finansowane ze środków projektu „Śląskie. Przywracamy błękit”.

Równolegle prowadzono warsztaty ekologiczne dla uczniów klas czwartych. Dzieci analizowały dane o stężeniach pyłów, przygotowywały wykresy jakości powietrza i tworzyły banery zachęcające mieszkańców do wymiany przestarzałych pieców. W zajęciach wzięło udział 85 uczniów.

Wiedza od specjalistów

26 listopada odbyły się dwa ważne wykłady. Pierwszy poprowadził Emil Nagalewski, koordynator Polskiego Alarmu Smogowego w województwie śląskim. W przystępny sposób wyjaśnił młodzieży, czym są pyły zawieszone, jak interpretować indeksy jakości powietrza i jakie skutki zdrowotne niesie długotrwałe oddychanie zanieczyszczonym powietrzem. Spotkania wysłuchało aż 130 uczniów.

Drugie wystąpienie należało do lek. Anny Szytenhelm, która skupiła się na wpływie smogu na zdrowie mieszkańców, szczególnie dzieci. Zaprezentowała także wyniki pomiarów z miejskich czujników oraz omówiła projekt badawczy Mistral realizowany w Radlinie.

Realne zainteresowanie mieszkańców

Łącznie w działaniach kampanii wzięło czynny udział około 230 osób, z czego zdecydowaną większość stanowiły dzieci i młodzież. Informacje o wydarzeniach rozpowszechniano poprzez strony internetowe miasta, szkoły, media lokalne i media społecznościowe.

Rozdano dziesiątki materiałów edukacyjnych, m.in. ulotki, broszury o odnawialnych źródłach energii, gry edukacyjne czy zestawy do budowy karmników.

Lokalna inicjatywa o szerokim znaczeniu

Kampania „Zobacz czym oddychasz” pokazała, że skuteczna edukacja ekologiczna zaczyna się na poziomie lokalnym. Kluczową rolę odegrała tu ekodoradczyni Maria Cieślik, która połączyła działania Polskiego Alarmu Smogowego z regionalnym projektem ochrony powietrza i potrzebami mieszkańców Radlina.

Dzięki temu mobilne płuca stały się nie tylko symbolem problemu, lecz impulsem do realnej zmiany postaw. Bo choć instalacja zniknęła z placu przed szkołą, świadomość mieszkańców pozostała.